https://hdl.handle.net/20.500.12333/271 2026-04-27T11:42:17Z https://hdl.handle.net/20.500.12333/371 Nowe stanowiska roślin naczyniowych Polski, 3 Wójcik, Tomasz; Brzoza, Jakub; Chrabąszcz, Mariusz; Czarna, Aneta; Górecki, Artur; Kostrakiewicz-Gierałt, Kinga; Klich, Sabina; Łazarski, Grzegorz; Nieroda, Andżelika; Ociepa, Anna Maria; Pliszko, Artur; Podgórska, Monika; Skowron, Ewa; Stachurska-Swakoń, Alina; Stadnicka-Futoma, Agata; Wolanin, Mateusz W pracy przedstawiono nowe stanowiska 18 rzadkich (lub regionalnie rzadkich) roślin naczyniowych w Polsce (rodzimych i obcych), tj. Allium victorialis, Asclepias syriaca, Carex brizoides, Cephalanthera rubra, Cypripedium calceolus, Eragrostis albensis, Erysimum pieninicum, Gentiana cruciata, Lepidium coronopus, L. latifolium, Limosella aquatica, Lycopodiella inundata, Orobanche centaurina, O. lutea, Silaum silaus, Taraxacum paucilobum, Tragus racemosus oraz Trapa natans.; This work presents a list of new localities in Poland for the following 18 rare (including regional rare) vascular plants (native and alien species): Allium victorialis, Asclepias syriaca, Carex brizoides, Cephalanthera rubra, Cypripedium calceolus, Eragrostis albensis, Erysimum pieninicum, Gentiana cruciata, Lepidium coronopus, L. latifolium, Limosella aquatica, Lycopodiella inundata, Orobanche centaurina, O. lutea, Silaum silaus, Taraxacum paucilobum, Tragus racemosus, and Trapa natans. 2022-12-27T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12333/369 Materiały do flory mchów Grupy Pilska (polskie Karpaty Zachodnie) Stebel, Adam; Kamionka, Maria Praca zawiera nowe stanowiska 40 rzadkich, chronionych i zagrożonych gatunków mchów odnalezionych w latach 2020–2021 na terenie Grupy Pilska w polskiej części Karpat Zachodnich. Spośród nich do najciekawszych należy 13 gatunków nowych dla brioflory tego terenu, np. Dicranum polysetum, Orthotrichum lyellii, Sphagnum fimbriatum, Sphagnum riparium i Tortella inclinata.; This paper presents a list of new stations of 40 species found in the Pilsko Group in the years 2020–2021. Among them, the most interesting are 13 mosses new to the flora of this area, for example Dicranum polysetum, Orthotrichum lyellii, Sphagnum fimbriatum, Sphagnum riparium, and Tortella inclinata. 2022-12-19T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12333/368 Potencjał inwazyjny obcych drzew i krzewów iglastych uprawianych jako choinki w Polsce Pliszko, Artur; Górecki, Artur W związku z gwałtownie wzrastającym zapotrzebowaniem na żywe drzewka choinkowe w drugiej połowie XX wieku w wielu krajach rozwinęły się wielkoobszarowe plantacje choinek, na których uprawia się obce gatunki roślin iglastych. Celem niniejszej pracy jest zwrócenie uwagi na niedostateczne rozpoznanie problemu inwazji obcych gatunków drzew i krzewów uprawianych na plantacjach choinek w Polsce. Praca opiera się na przeglądzie literatury oraz informacjach uzyskanych od niektórych plantatorów choinek w Polsce. Podobnie jak uprawy leśne, plantacje choinek stwarzają ryzyko rozsiania się nasion obcych gatunków iglastych razem z wiatrem lub przy udziale zwierząt, pod warunkiem, że czas uprawy jest wystarczająco długi, aby rośliny mogły wytworzyć szyszki z nasionami zdolnymi do kiełkowania. Z drugiej strony zdarza się, że ludzie przesadzają doniczkowe choinki do ogrodu lub nawet bezpośrednio do lasu, co również może doprowadzić do zadomowienia gatunku obcego w środowisku naturalnym. Uprawa drzew choinkowych na plantacjach choinek, jak i w prywatnych ogrodach, powinna być ściśle kontrolowana, aby zapobiegać przedostawaniu się obcych gatunków iglastych poza teren uprawy. Zaleca się uprawę z dala od obszarów chronionych, a także usuwanie młodych szyszek nasiennych oraz propagowanie uprawy rodzimych gatunków w obrębie ich rodzimego zasięgu w Polsce. Wśród uprawianych drzew choinkowych największy potencjał inwazyjny mają gatunki, które osiągnęły już stadium naturalizacji na terenie naszego kraju, tj. daglezja zielona (Pseudotsuga menziesii), sosna czarna (Pinus nigra), świerk kaukaski (Picea orientalis) i świerk sitkajski (Picea sitchensis).; Due to the rapidly increasing demand for live Christmas trees, in the second half of the twentieth century, many countries developed large-scale Christmas tree plantations on which alien species of conifers are grown. This study aims to draw attention to the insufficiently recognized problem of the invasion of alien trees and shrubs grown in Christmas tree plantations in Poland. The study is based on a literature review and information obtained from some Christmas tree growers in Poland. Like forest plantations, Christmas tree plantations pose a risk of dispersal of the seeds of alien conifers by wind or animals, if the cultivation time is long enough for the plants to develop cones with seeds that can germinate. On the other hand, it happens that people transplant potted Christmas trees into the garden or even directly into the forest, which can also lead to the establishment of alien species in the wild. The cultivation of Christmas trees in plantations, as well as in private gardens, should be strictly controlled to prevent alien conifers from spreading outside the cultivation area. It is recommended to cultivate them away from protected areas, as well as to remove young seed cones and to promote the cultivation of native species within their native range in Poland. Among the cultivated Christmas trees, species that have already reached the naturalization stage in our country, i.e., Pseudotsuga menziesii, Pinus nigra, Picea orientalis, and Picea sitchensis, have the greatest invasive potential. 2022-12-16T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12333/366 „Las to ojciec nasz…”. Inne spojrzenie na historię lasów Polski. Cz. II. Toponimy i antroponimy motywowane lasami liściastymi Czarnecka, Bożenna Lasy, zwłaszcza mieszane z przewagą gatunków liściastych, pokrywały pierwotnie niemal cały obszar dzisiejszej Polski. Od pradawnych czasów lasy oraz rosnące w nich drzewa i krzewy dawały podstawę onomastyczną rozwijających się ludzkich siedzib. Praca miała na celu ocenę zróżnicowania i rozmieszczenia dawnych lasów poprzez analizę nazw własnych miejscowości (toponimów), które wskazują na ich związek z siedliskami lasowymi, czyli różnymi typami lasów liściastych i mieszanych. W obowiązującym wykazie urzędowych nazw miejscowości z 2019 r. odnaleziono 15,1 tys. odleśnych nazw miast, miasteczek, wsi i różnych osad. W tym artykule uwzględniono toponimy wywodzące się od rodzimych drzew i krzewów liściastych (dąb, lipa, grab, jesion, jarząb, olsza, brzoza, buk, wierzba, topola, wiąz, czeremcha, dzika czereśnia/trześnia, leszczyna, kalina, kruszyna, głóg) oraz typów siedliskowych lasów liściastych i mieszanych (dąbrowa, grąd, łęg, ols, brzezina, buczyna, jaworzyna), jak też określeń kolektywnych, m.in. brzezie, bucze, dąbie, dębina, grabie, jasienie, lipie, olsze, wierzbie. Toponimy z tej kategorii w liczbie 6965 (46,2%) stanowią największą grupę wśród wszystkich odleśnych jednostek nazewniczych. Udział toponimów lasowych porównano z występowaniem nazwisk (antroponimów) mieszkańców Polski o podobnym pochodzeniu, zawartych w bazie PESEL z początku 2022 r.; Forests, especially mixed forests with a predominance of deciduous species, originally covered almost the entire area of today’s Poland. Since ancient times, forests and their trees and shrubs have provided an onomastic basis for the developing human settlements. The study was focused on assessment of the diversity and distribution of ancient forests through analysis of the proper names of localities (toponyms) indicating their relationship with forest habitats, i.e., various types of deciduous broadleaved mixed forests. The current list of official place names from 2019 comprises 15,100 forest-derived names of cities, towns, villages, and various settlements. This article presents toponyms derived from native deciduous trees and shrubs (oak, linden, hornbeam, ash, rowan, alder, birch, beech, willow, poplar, elm, bird cherry, wild cherry, hazel, guelder rose, buckthorn, hawthorn), types of deciduous broadleaved mixed forests (oak forest, oak-hornbeam forest, linden-hornbeam forest, ash-linden forest, riverside carr, bog-alder forest, birch forest, beechwood, sycamore maple forests), and collective derivatives of common tree names. The 6,963 toponyms (46.2%) in this category constitute the largest group among all forest-derived names. The frequency of forest toponyms was compared with the frequency of similar origin surnames (anthroponyms) of inhabitants of Poland available in the PESEL database since the beginning of 2022. 2022-11-18T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12333/365 „Las to ojciec nasz…”. Inne spojrzenie na historię lasów Polski. Cz. I. Toponimy i antroponimy ogólnoleśne Czarnecka, Bożenna Siedziby ludzkie od pradawnych czasów przejmowały nazwy od roślin, a szczególnie drzew i krzewów rosnących na danym terenie oraz budowanych przez nie drzewostanów. Autorka postawiła sobie za cel próbę oceny zróżnicowania i rozmieszczenia dawnych lasów Polski poprzez analizę nazw własnych miejscowości (toponimów), które wskazują na ich pochodzenie odleśne. Podstawą analizy był obowiązujący wykaz urzędowych nazw miejscowości z 2019 r. Wyróżniono 4 kategorie nazw miejscowych: I – ogólnoleśne (niezależnie od typu siedliskowego lasu, który nie zawsze można dziś ustalić); II – lasowe (wywodzące się od typów siedliskowych lasów liściastych i mieszanych); III – borowe (od typów siedliskowych lasów budowanych głównie przez gatunki iglaste); IV – pozostałe (utworzone od terminów związanych z działalnością gospodarczą prowadzoną w lasach oraz pożytkami płynącymi z lasów). Wśród 100 tys. nazw miast, miasteczek, wsi i różnych osad odnaleziono 15,1 tys. nazw odleśnych. W niniejszej pracy omówione zostały toponimy, które nawiązują do lasu (z rdzeniem Las-, Les-, Leś-, Lesz- itp.) oraz do określeń pradawnych lasów, tj. puszczy i kniei. Toponimy z tej kategorii w liczbie 2422 stanowią 16% całości. Frekwencję toponimów skonfrontowano z częstością występowania nazwisk (antroponimów) mieszkańców Polski o podobnym pochodzeniu, zawartych w bazie PESEL z początku 2022 r.; Since ancient times, human settlements have taken their names from plants, especially trees and shrubs growing in a given area and tree stands formed by these plants. The author has attempted to assess the diversity and distribution of former Polish forests through analysis of proper names of localities (toponyms) indicating their forest etymology. The analysis was based on the current list of official place names compiled in 2019. Four categories of place names were distinguished: I – general forest-derived (regardless of the forest habitat type, which cannot always be determined at present); II – forest (derived from deciduous broadleaved mixed forest habitats); III – conifer (mainly from coniferous forest habitats); IV – other (derived from terms related to economic activity carried out in forests and benefits provided by forests). The analysis of 100,000 names of cities, towns, villages, and various settlements revealed 15,100 forest-related names. The toponyms presented in this paper refer to the forest (word stems: Las-, Les-, Leś-, Lesz-, etc.) and to ancient primeval forests and large woods. The 2,422 toponyms in this category account for 16% of the total number. The frequency of the toponyms was compared with the frequency of similar origin surnames (anthroponyms) of inhabitants of Poland available in the PESEL database since the beginning of 2022. 2022-11-18T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12333/317 Materiały do rozmieszczenia porostów i grzybów naporostowych Polski, 2 Kossowska, Maria; Krzewicka, Beata; Kościelniak, Robert; Kukwa, Martin; Kowalewska, Agnieszka; Szymczyk, Rafał; Smoczyk, Michał; Markiewicz, Kamila; Adamski, Marek W publikacji przedstawiono nowe stanowiska 39 gatunków porostów oraz 10 grzybów naporostowych (te ostatnie oznaczono gwiazdką), które są zagrożone w Polsce lub rzadkie w kraju lub regionie. Didymocyrtis epiphyscia s. l. jest podawany poraz pierwszy z obszaru Polski. W zamieszczonych wykazach stanowisk, obok współrzędnych geograficznych, podano kwadraty siatki ATPOL, zmodyfikowanej na potrzeby Atlasu rozmieszczenia geograficznego porostów w Polsce (wydawnictwo Instytutu Botaniki im. W. Szafera PAN, 1993) przez Cieślińskiego i Fałtynowicza. Poza wykazem stanowisk, przy każdym z gatunków zamieszczono dane na temat ich cech diagnostycznych oraz rozmieszczenia w Polsce.; The paper presents new localities of 39 species of lichens and 10 species of lichenicolous fungi (marked by an asterisk), which are endangered in Poland or are regionally rare. Didymocyrtis epiphyscia s. l. is reported from Poland for the first time. The name of each taxon is followed by data on its diagnostic features and distribution in Poland. Provided lists of localities contain geographic coordinates and ATPOL grid squares, modified by S. Cieśliński and W. Fałtynowicz for the purposes of the Atlas of the Geographical Distribution of Lichens in Poland (published by W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 1993). 2022-06-21T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12333/316 Rodzime taksony paproci w Miejskim Ogrodzie Botanicznym w Zabrzu Tlałka, Dariusz; Zawisza-Raszka, Agnieszka Na terenie Miejskiego Ogrodu Botanicznego w Zabrzu zgromadzono 33 taksony (w tym 27 gatunków) rodzimych paproci, należących do 9 rodzin. Większość tych paproci rośnie na dwóch pagórkach w południowo-centralnej części ogrodu, a pozostałe w stawach w południowo-zachodnim i południowo-wschodnim jego sektorze. Jest to pierwsze opracowanie opisujące kolekcję rodzimych taksonów paproci w polskim ogrodzie botanicznym.; In the area of the Municipal Botanical Garden in Zabrze, 33 taxa (including 27 species) of native ferns, belonging to nine families, have been gathered. Most of these ferns grow on two mounds in the south-central part of the garden, and the rest in ponds in the south-west and south-east sectors of the garden. This is the first study describing the collection of native fern taxa in the Polish botanical garden. 2022-03-28T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12333/313 Nowe stanowiska roślin naczyniowych Polski, 2 Wójcik, Tomasz; Czarna, Aneta; Gawroński, Stefan; Górecki, Artur; Jakubowska, Marcelina; Jermakowicz, Edyta; Łazarski, Grzegorz; Pliszko, Artur; Podgórska, Monika; Stachurska-Swakoń, Alina; Stadnicka-Futoma, Agata; Towpasz, Krystyna; Wyrzykiewicz-Raszewska, Małgorzata; Górski, Piotr W pracy przedstawiono nowe stanowiska 12 rzadkich (lub regionalnie rzadkich) roślin naczyniowych w Polsce, tj. Cochlearia danica, Colchicum autumnale, Cuscuta campestris, Lythrum hyssopifolia, Ostericum palustre, Pedicularis sylvatica, Plantago coronopus, Ranunculus arvensis, Rosa gallica, Sesleria uliginosa, Succisella inflexa oraz Veronica prostrata.; This work presents a list of new localities in Poland for the following 12 rare (including regional rare) vascular plants: Cochlearia danica, Colchicum autumnale, Cuscuta campestris, Lythrum hyssopifolia, Ostericum palustre, Pedicularis sylvatica, Plantago coronopus, Ranunculus arvensis, Rosa gallica, Sesleria uliginosa, Succisella inflexa and Veronica prostrata. 2021-12-24T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12333/309 Jaka ma być ochrona gatunkowa? Część III. Uwagi o potrzebie zmiany rozporządzenia o ochronie gatunkowej roślin Fałtynowicz, Wiesław W artykule przedstawiono krytyczne uwagi do rozporządzenia o ochronie gatunkowej roślin, dotyczące m.in. zbyt dużej liczby zawartych w nim gatunków (ponad 700), czy też niekonsekwentnego stosowania kryteriów. Wskazano również na emocjonalne podejście do ochrony niektórych roślin, uwzględniające ich urodę, a nie stan zagrożenia. Podano przykłady roślin chronionych mimo ich wyłącznej obecności w parkach narodowych, a także gatunków trudnych do odszukania i oznaczenia nawet przez specjalistów. Zarzucono nadużycie zasady przezorności oraz umieszczenie w rozporządzeniu gatunków, których ochrona jest możliwa wyłącznie z równoczesną ochroną ich siedlisk.; Critical remarks to the regulation on the protection of plant species were presented. The attention was paid to the excessive number of species included in the regulation (more than 700); inconsistent application of the criteria was demonstrated. The emotional approach to the protection of some plants was also indicated, taking into account their beauty and not the state of danger. Examples of protected plants are given despite their exclusive presence in national parks, as well as species that are difficult to find and identify even by specialists. It was alleged that the precautionary principle was abused and that species that could be protected only with the simultaneous protection of their habitats were included in the regulation. 2021-11-26T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12333/308 Jaka ma być ochrona gatunkowa? Część II. Porosty – studium przypadku Fałtynowicz, Wiesław Artykuł zawiera diagnozę obecnego stanu ochrony gatunkowej porostów w Polsce. W aktualnym rozporządzeniu znalazło się bardzo dużo błędów i nieścisłości, dlatego wymaga ono zmian. W tekście przedstawiono sugestie zmiany systemu ochrony gatunkowej w kraju i zaproponowano wprowadzenie krótkich list regionalnych, oprócz równie ograniczonej listy krajowej. Zamieszczono także propozycje nowych list gatunków chronionych, dla kraju i dla wybranych województw.; The article contains a diagnosis of the current status of lichen species protection in Poland. The current regulation contains a lot of errors and inaccuracies and needs to be changed. The text presents suggestions to change the species protection system in the country and introduce short regional lists, in addition to an equally very limited national list. Proposals for new lists of protected species for the country and for selected provinces were also included. 2021-11-16T00:00:00Z